به روز شده در: ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۱ - ۲۰:۰۶
کد خبر: ۳۶۹۴۰
تاریخ انتشار: ۱۱:۰۹ - ۲۳ ارديبهشت ۱۴۰۱ - 2022 May 13
گفت و گو با حسن کریمی سنجری؛ کارشناس صنعت خودرو
در اواسط اردیبهشت 1401، دولت برگزاری روش قرعه کشی خودرو را متوقف کرد و تاکید بر راه اندازی سامانه فروش یکپارچه دارد.

گذار نیوز- بازار خودرو، به عنوان یکی از بازارهای اقتصادی و پُر طرفدار کشور، دچار التهاب بوده و تلاش های دولت های حسن روحانی و ابراهیم رئیسی از سال 1397 تا پایان سال 1400، چندان رضایت بخش نبوده  است.

از طرف دیگر، برخلاف وعده افزایش 100 هزار دستگاه خودرو در سال 1400، کُل تیراژ تولید خودروی ایران در سال گذشته نسبت به سال 1399، حدود 30 هزار دستگاه، کاهش یافت و در اوایل سال 1400 قرعه کشی کنار گذاشته نشد.

در اواسط اردیبهشت 1401، دولت برگزاری روش قرعه کشی خودرو را متوقف کرد و تاکید بر راه اندازی سامانه فروش یکپارچه دارد.

در همین ارتباط و این که چطور می توان التهاب بازار خودروی ایران در سال 1401 را برطرف کرد، «گذار نیوز» با «حسن کریمی سنجری» (کارشناس صنعت خودرو) گفت و گو کرده است.

*****

 

*در سال 1400 که آقای فاطمی امین به عنوان وزیر صنعت، معدن و تجارت انتخاب شد، ایشان اظهار امیدواری می کردند نسبت به این که تولید خودرو افزایش پیدا کند و قرعه کشی خودرو حذف می شود.

در نهایت در سال 1400 نسبت به سال 1399 خودروی کمتری تولید شد. در سال 1399 تعداد 992 هزار تولید شد ولی کل تولید خودرو در سال 1400 در حد 963 هزار دستگاه بوده. با وجود وعده های وزیر جدید صنعت و معدن، به چه علت چنین وضعی اتفاق افتاد و حتی در عمل کاهش تولید خودرو داشتیم؟

 

-وزیر صنعت و معدن با توجه به برنامه هایی که داشت و شرایطی که در شرکت های خودروساز، پیش بینی می کرد، اعلام کرد که تولید افزایش پیدا می کند. به هر حال، آقای فاطمی امین، از شهریور 1400 به عنوان وزیر، انتخاب شد ولی قبل از او برنامه ریزی های تولید انجام شده بود. این دوره کوتاه، دوره قابل توجهی نیست که بشود وعده های وزیر جدید صنعت و معدن را محک زد.

در مورد افزایش تولید خودرو، باید بگویم که این موضوع به برخی پارامترها بستگی دارد. یکی از این عوامل، پیش بینی رفع تحریم ها و اجرای مجدد برجام بود که اتفاق نیفتاد. شاید آقای فاطمی امین، به اجرای توافق برجام هم توجه می کرد و باور داشته که برجام اجرا می شود و گشایشی در تامین قطعات، مشارکت با شرکت های خارجی و تامین نقدینگی شرکت های خودروساز اتفاق  می افتد.

متاسفانه اجرای مجدد برجام عملی نشد ولی برخی مسائل هم وجود دارد که به حوزه اقتصاد مربوط می شود. اساساً تا زمانی که تورم در اقتصاد کشور وجود دارد، امکان برنامه ریزی در خیلی از بازارها را نداریم چه بازار خودرو باشد و چه هر بازار دیگر.

به دلیل وجود تورم که ناشی از مسائل زیادی در اقتصاد کشور است، عملاً نمی شود در مورد بازارها و تولیدات مختلف، وعده های امیدوار کننده داد. هر چند که ریشه تورم نیز، یک موضوع کاملاً اقتصادی است. البته بخشی از تورم به خودرو ربط پیدا می کند ولی این موضوعی است که تمام بازارها و تمام تولیدات را شامل می شود.

برای این که تشخیص بدهیم برنامه وزارت صنعت، معدن و تجارت چقدر موفق بوده، به نظرم یک مقدار زود است. اگر هم قرار است با وجود شرایط فعلی، افزایش تولید تحقق پیدا کند، باز هم زود بوده و حداقل باید یک سال بگذرد تا ببینیم برنامه های وزارت صنعت و معدن، چه سمت و سویی دارد.

 

*آقای فاطمی امین، وعده داد که قرعه کشی خودرو در سال 1401 حذف می شود. در مورد ادامه پیدا کردن قرعه کشی در اوایل سال 1401 چه نظری دارید؟

 

-در مورد قرعه کشی که ایشان وعده داد آن را برمی دارد، می توان گفت تا موقعی که بحث دو نرخی بودن قیمت بین قیمت کارخانه و قیمت بازار آزاد وجود داشته باشد، ما مجبوریم اقداماتی انجام بدهیم.

البته بنده جزو مخالفان قرعه کشی خودرو بوده و هستم و اصلاً قرعه کشی، به اصطلاح یک روش من درآوردی بوده و یک روش تجربه نشده در جهان است.

ما دو نرخی بودن قیمت را داریم و از طرف دیگر واردات خودرو ممنوع است. در نتیجه، فشار تقاضا روی خرید خودرو به نرخ کارخانه بوده و بایستی برای تقسیم عرضه و تسهیم عرضه، راه حلی پیدا کنیم.

در این حالت، باید عرضه و فروش خودرو، به شیوه قبلی انجام شود و هر کس به مرحله پرداخت وجه برسد می تواند خودرو را تصاحب کند، یا این که اجازه بدهیم همه متقاضیان ثبت نام کنند و بعداً قرعه کشی انجام شود.

 

*شورای رقابت که روش قرعه کشی خودرو را پیشنهاد کرد و اجرایی شد، تاکید بر برقراری عدالت در خرید خودرو داشت. مقامات شورای رقابت اعتقاد داشتند با این کار، دلالان، نمی توانند بخش عمده عرضه خودروها را تصاحب کنند.

هدف از اجرای قرعه کشی، برقراری عدالت بود ولی عملاً تعداد زیادی ثبت نام می کنند و التهابات ادامه دارد. چرا این روش نتوانست کارساز باشد؟

 

- روش ها و اظهارات شورای رقابت، پُر از اشتباه بود. چرا که روش قرعه کشی، یک روش عدالت گستر نیست و روش عادلانه فروش نیست. به دلیل این که این روش، قرعه کشی بوده و فردی که اسم او از سبد قرعه کشی بیرون می آید، لزوماً برای خرید خودرو محق نیست.

اگر بحث برقراری عدالت مطرح شده، تعبیر غلطی بوده است. بنده اعتقاد دارم تنها راه ممکن و تنها روش ممکن برای این که تعدادی خودرو را بین تعدادی زیادی متقاضی توزیع کنیم، قرعه کشی است.

ریشه های به وجود آمدن شرایط حاکم، باید از بین می رفت تا روش قرعه کشی را برداریم و آن را حذف کنیم. اساساً تا موقعی که ریشه های وضعیت موجود و دلایل وضعیت وقوع حاکم وجود داشته باشد، بالاخره باید با قرعه کشی، خودرو را واگذار کنیم یا این که مثل دوره قبل هر کسی در آن سیستم ثبت نام موفق شد خودرو را خریداری کند.

هر چند که بنده مخالف روش قرعه کشی بوده ام ولی مزیت روش قرعه کشی، حداقل این است که استرس زا نیست. به طور کُلی، قرعه کشی، سیستم مبتنی بر عدالت نیست و بنابراین، درست نیست که بگوییم با قرعه کشی، عدالت را برقرار می کنیم.

 

*شرط و شروطی برای ثبت نام در قرعه کشی تعیین شد و مثلاً متقاضی باید طی دو سال اخیر، از شرکت های خودرو سازی، خودرو نخریده باشد. مقامات شورای رقابت می گفتند با قرعه کشی، فرصت برابر در زمان ثبت نام ایجاد می شود.

 

-در ثبت نام های قبلی، همین شرط وجود داشت. گروه بهمن، هم این شرط ها را تعیین کرده که پلاک فعال به نام فرد متقاضی نباشد و هر کد ملی، می تواند یک خودرو داشته باشد. البته این کار هم، عادلانه نیست.

این نوع روش ها، روش های تصادفی و شانسی بوده و هر فردی می تواند ثبت نام کرده و شانس خودش را امتحان کند. این قرعه کشی خودرو، مثل یک بلیت بخث آزمایی بوده و به افرادی که به طور شانسی انتخاب شوند، خودرو داده می شود.

 

*در دوره قبل از روش قرعه کشی، شرکت های خودرو سازی زمان و ساعت مشخصی را برای ثبت نام اعلام می کردند. در همان زمان، این بحث ها مطرح بود که بعضی افراد از روبات هایی برای ثبت نام استفاده کرده و موفق می شوند به تعداد زیاد خودرو خریداری کنند.

آیا آن شیوه ثبت نام و استفاده از روش هایی مثل روبات برای ثبت نام سریع و برق آسا، قابل دفاع است؟

 

-من دقیقاً نمی دانم که آن اتفاقات رخ می داد یا نه، ولی می دانم در روش ثبت نام، استرس ایجاد می شود. در نیم ساعت یا یک ساعتی که کار ثبت نام انجام می شود، فرد متقاضی استرس دارد.  

در هر بار ثبت نام، استرس ایجاد می شود و ممکن است یک نفر، مثلاً 20 بار ثبت نام کند و به هر دلیلی، هیچوقت هم موفق به خرید خودرو نشود. یک دلیل این است که افراد دیگر، اینترنت پُر سرعت دارند، یا آدم های دیگر، با روش های حرفه ای تر ثبت نام می کنند، یا بنا به گفته شما از روبات استفاده کنند.

در حالی که در روش قرعه کشی، فرد متقاضی می گوید ثبت نام می کند و در این حالت، انتخاب می شود یا انتخاب نمی شود.

 

*فرضاً در برخی دوره های قرعه کشی خودرو تعداد 5 میلیون نفر متقاضی، ثبت نام کردند ولی قرار بود 11 هزار دستگاه تحویل داده شود. بعضی افراد گلایه می کنند که دفعات زیادی ثبت نام کرده و اسم آنها در قرعه کشی انتخاب نشده.

 

-البته به نظر می رسد در روش جدید سامانه یکپارچه وزارت صنعت و معدن، اتفاقات جدیدی در حال رخ دادن است و شاید یک مقدار از ابهامات در این روش جدید برطرف شود.

در مجموع، ما شرایطی را به وجود آورده ایم که نتیجه این شرایط، منجر می شود به این که ما مجبور شویم از روشی به نام قرعه کشی استفاده کنیم. ما خودمان را به روشی وابسته کرده ایم که محصول شرایط حاکم است.

در حالی که ما باید شرایط حاکم خودمان را تغییر بدهیم. ما باید دو نرخی بودن قیمت خودرو را با استفاده از برخی ابزارها، تصمیمات و ساختارها از بین ببریم. در شرایط فعلی، قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و بخشی از تقاضای موجود برای خرید خودرو، صرفاً برای بهره مندی از اختلاف دو قیمت کارخانه و بازار است.

 

*قیمت درب کارخانه خودروی سمند ال ایکس 160 میلیون تومان است ولی قیمت همین خودرو در بازار آزاد در تاریخ 15 فروردین امسال 271 میلیون تومان بوده و در 20 اردیبهشت به 297 میلیون تومان افزایش پیدا کرده است.

قیمت این خودرو در بازار آزاد نسبت به ماه قبل در همین سال 1401 حدود 25 میلیون تومان افزایش پیدا کرده است.

 

-این وضع، یعنی 25 میلیون سود بیش تر و 25 میلیون رانت بیش تر و 25 میلیون جایزه بخت آزمایی بیش تر به فردی که اسمش در قرعه کشی انتخاب شود. در چنین حالتی، عطش و هجوم برای ثبت نام و حضور در قرعه کشی خودرو، در حال افزایش است. به دلیل این که فاصله قیمت کارخانه و بازار ازاد، در حال افزایش است.

 

*فاصله قیمت خودروهای سایپا با بازار آزاد، نسبت به ایران خودرو کمتر است. قیمت درب کارخانه خودروی تیبا صندوقدار 119 میلیون تومان است ولی در فروردین 1401 قیمت آن در بازار آزاد 179 میلیون بوده و الان 196 میلیون تومان است.

بدون این که یک فرد، فعالیت ویژه ای انجام داده باشد و فقط خودرو خریداری کرده باشد در مدت یک ماه می تواند 20 میلیون تومان سود کند.

 

-درست است و برخی افراد، مثلاً تعداد 50 کارت ملی افراد دیگر را اجاره کرده و در ثبت نام شرکت می کنند. بالاخره از بین آن 50 مورد ثبت نام، ممکن است 5 تا انتخاب شود و وقتی یک دلال، آن خودروها را بفروشد سود قابل توجهی می شود.

این وضع، باعث افزایش فعالیت های مبتنی بر دلالی شده و ترویج دهنده این طرز فکر در جامعه می شود. بعداً هم افراد مختلف می گویند چرا اصلاً کار کنند و اگر در هر سال یک خودرو خریداری کنند 200 میلیون تومان، سود کسب می کنند.

اگر این سود بر 12 ماه سال، تقسیم شود ماهیانه حدود 17 میلیون تومان می شود، یعنی یک نفر بدون این که در طول سال کار کند و یک کارت ملی را با مبلغ 2 میلیون تومان اجاره کند، می تواند به راحتی در کل سال، زندگی نسبتا مرفهی داشته باشد.

 

*قیمت کارخانه دنا پلاس 228 میلیون تومان است ولی در بازار آزاد قیمت آن 447 میلیون تومان است. با خرید آن 220 میلیون تومان سود نصیب خریدار می شود. با این وضعیت، آقای فاطمی امین وعده داده بود که تیراژ تولید خودرو افزایش پیدا می کند و برای سال 1401 هم وعده داده که کُل تولید خودرو به یک میلیون و 600 هزار دستگاه خواهد رسید.

از طرفی، آقای رئیسی به عنوان رئیس جمهور اعلام کرده 50 درصد افزایش تولید در سال 1401 تحقق پیدا کند. آیا در شرایط فعلی، ممکن است افزایش تولید اتفاق بیفتد؟

 

-واقعیت این است که افزایش تولید در شرایط فعلی، سخت است. به خاطر این که الان پارامترهای افزایش تولید، در شرایط خوبی نیستند. برای افزایش تولید، باید زنجیره تامین نسبت به سال های گذشته تقویت شود و وضعیت نقدینگی اصلاح شود.

اگر قرار است افزایش تولید اتفاق بیفتد، باید زمینه های دو نرخی بودن قیمت را از بین ببریم. چرا که غیر منصفانه است که یک عده از طریق قرعه کشی، سود کنند و متناسب با آن سود، شرکتی که خودرو تولید می کند، زیان ببیند.

بنده اعتقاد دارم که باید قیمت گذاری دستوری برداشته شود و در کنار آن، برای تنظیم گری بازار، واردات خودرو آزاد شود. البته این طور نباشد که واردات خودروهای لوکس مانند پورشه آزاد شود که هیچ ربطی به نیاز واقعی بازار ایران ندارد.

ما اگر دو نرخی را برداریم ولی قیمت خودرو در بازار آزاد کاهش پیدا نکند، معنایش این است که شرکت های خودروسازی ایرانی، نمی توانند نیاز بازار را تامین کنند. برای مثال در این حالت، باید بلافاصله خودروهای معادل دنا پلاس وارد شود.

تنظیم بین تولید خودرو و واردات خودرو، وظیفه دولت  بوده و به نظر من، تعیین کردن تعداد تولید شرکت های خودروساز، کار دولت نیست. چرا که دولت نباید در این زمینه دخالت کند.

برای مثال، دولت باید به شرکت های خودرو سازی، بگوید که ما سالیانه یک میلیون و 600 هزار خودرو نیاز داریم و هر تعداد که تولید نکنید ما وارد می کنیم. این کار دولت بوده و دولت باید این طور عمل کند.

 

*برخی تاکید دارند که قیمت کارخانه به حد قیمت خودرو در بازار آزاد برسد. بر اساس گفته های آنها، در حقیقت قیمت درب کارخانه باید 100 درصد افزایش پیدا کند تا به حد قیمت بازار آزاد برسد.

جنابعالی پیش از این گفتید که در همین شرایط تحریم، امکان مشارکت با شرکت های خارجی را نداریم. در این حالت، چطور ممکن است از سطح تولید 960 هزار سال 1400 به تولید یک میلیون و 600 هزار دستگاه خودرو برسیم؟

 

-بحث بنده هم، همین است که دولت اصلاً نباید تعداد تولید را تعیین کند و باید از شرکت های خودروساز برنامه بخواهد که چند درصد از یک میلیون و 600 هزار خودروی مورد نیاز کشور را می توانند تولید کنند.

 

*تعداد 5 میلیون نفر در قرعه کشی ثبت نام می کنند. این 5 میلیون تلاش می کنند که خودرو خریداری کنند.

 

-خیر. این 5 میلیون نفر می خواهند خودرو را از کارخانه بخرند و در بازار آزاد بفروشند. تعداد 5 میلیون نفر، در قرعه کشی ثبت نام می کنند تا شانس خودشان را امتحان کنند. اگر یک دفعه 5 میلیون خودرو به بازار عرضه شود، دیگر کسی خودرو نمی خرد چون در آن حالت قیمت خودرو ارزان می شود.

 

*قرار است سامانه یکپارچه فروش خودرو، در وزارت صنعت و معدن راه اندازی شود. آیا درست است که این وزارتخانه، خودش در فروش بیاید مداخله کند و احیانا این وزارتخانه چه روشی را می تواند ابداع کند که نسبت به روش قرعه کشی فعلی، بهتر باشد؟

 

-اولین عملکرد و کارکرد سامانه یکپارچه فروش این است که شرایط یکسانی را برای همه خودرو سازان ایجاد کند. مشتری و متقاضی به این سامانه یکپارچه مراجعه کرده و انتخاب می کند.

 

*از این روش دفاع می کنید که وزارت صنعت و معدن، خودش برای فروش خودرو وارد عمل شده؟

 

-این کار، یک نوع سیاستگذاری بوده و تصدی گری نیست که بگوییم دولت در کار شرکت های خودروساز دخالت نکند. وزارت صنعت و معدن، در موضوع روش های ثبت نام، یک سیستم و سامانه جامع را معرفی می کند که از طریق آن، مصرف کننده و مشتری با شرایط بهتری، بتواند ثبت نام کند.

 

*پس شما از روش قرعه کشی دفاع نمی کنید ولی از راه اندازه سامانه یکپارچه فروش توسط وزارت صنعت و معدن دفاع می کنید. درست است؟

 

-بله. این سامانه یکپارچه، نقش مهمی در افزایش رضایت مردم دارد برای ثبت نام با همین شرایط فعلی. البته ما راجع به شرایط ایده آل صحبت نمی کنیم. در شرایط فعلی، من اعتقاد دارم سامانه مشترک و یکپارچه که بین همه خودرو سازان مشابه باشد، باعث افزایش رضایتمندی می شود.

این سامانه یکپارچه، به معنای دخالت وزارت صنعت و معدن نیست. اتفاقاً این کار از جنس سیاستگذاری بوده و در عین حال، سیاستگذاری جزو وظایف وزارت صنعت و معدن است.

 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: