کد خبر: ۲۹۸۴۲
تاریخ انتشار: ۲۲:۲۹ - ۲۷ مرداد ۱۳۹۹ - 2020 August 17
در همه نقاط دنیا سوانح طبیعی و غیرطبیعی خسارات مالی و جانی به دنبال دارد. کشور ایران هم به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و گستردگی، همواره در معرض بروز سوانح و حوادث بوده است. به همین دلیل مدیریت حوادث موضوع مهمی است. ارزیابی صحیح یکی از شاخصه‌های مدیریت بهینه حوادث است

  [ حسام خراسانی ] «چه اتفاقی رخ داده؟ چه تعداد از مردم کشته یا زخمی شده‌اند؟ خسارت مالی چه میزان بوده؟ چه چالش‌هایی پیش روست و چه باید کرد؟» اینها پرسش‌های اولیه‌ای است که پس از حادثه در ذهن افراد تداعی می‌شود و پاسخ‌دهنده این پرسش‌ها در فرآیند امدادی، تیم ارزیاب امدادی است. آنها باید در سریع‌ترین زمان ممکن به این چند پرسش‌ و 10‌ پرسش‌ دیگر در سانحه پاسخ دهند. ارزیابی سانحه یکی از اولین اقداماتی است که پس از وقوع آن و در مرحله پاسخگویی باید انجام شود. مجموعه امدادی برای کنترل، تدبیر و برنامه‌ریزی حادثه در اولین قدم نیازمند ارزیابی صحیح ابعاد آن است. «شهروند» در این گزارش سعی کرده در گفت‌وگو با امدادگران و کارشناسان امدادی مبانی و مفاهیم ارزیابی حادثه را بررسی کند.

مقایسه و ارزیابی حادثه کار ساده و آسانی نیست؛ همه‌چیز را نمی‌توان با ارقام و اعداد تعریف کرد. آثار و خسارت‌های حادثه‌ای فاجعه‌آمیز ممکن است تا روزها و سال‌ها شرایط ناپایداری در منطقه ایجاد کند. اما ارزیابی صحیح پاسخی است به این پرسش که چه رخدادی به وقوع پیوسته و چه لطماتی به دنبال داشته است. به همین منظور در فرآیند امدادی از سه طریق ارزیابی سریع از حادثه صورت می‌گیرد؛ مسأله‌ای که حسین درخشان، مدیر مرکز هماهنگی و کنترل عملیات سازمان امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر نیز به آن اشاره دارد. درخشان در توضیح این موضوع می‌گوید: «اولین قدم ارزیابی حادثه در مرکز هماهنگی و کنترل عملیات سازمان امداد و نجات انجام می‌شود. پس از تماس و اطلاع از حادثه، در اولین ارزیایی در مرکز هماهنگی و کنترل عملیات، گردآوری، تجزیه و تحلیل، ارایه اطلاعات حوادث و سوانح و سایر اطلاعات مورد نیاز در شرایط اضطراری در حیطه فعالیت مدیریت انجام می‌شود.» بنا به گفته مدیر مرکز هماهنگی و کنترل عملیات سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر، ارزیابی مخاطرات محتمل و برآورد میزان خسارات، تلفات و سطوح آسیب‌پذیری ازجمله وظایف این مرکز است. درخشان در توضیح شیوه ارزیابی در مرکز هماهنگی و کنترل عملیات سازمان امداد و نجات می‌افزاید: «این مرکز مجهز به سامانه‌های نرم‌افزاری مشخصی است که می‌تواند میزان افراد حاضر و ویژگی‌های منطقه حادثه را بلافاصله پس از حادثه نشان دهد. این سامانه‌ها امکان بررسی‌های آماری و تجزیه و تحلیل را  به تیم عملیاتی می‌دهد.»
در همه دنیا سوانح طبیعی و غیرطبیعی خسارات مالی و جانی به دنبال دارد. ایران هم به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و گستردگی، همواره در معرض بروز سوانح و حوادث بوده است. به همین دلیل مدیریت حوادث موضوع مهمی است. ارزیابی صحیح یکی از شاخصه‌های مدیریت بهینه حوادث است. در مراکز کنترل عملیات، تمام اطلاعات از قبیل میزان خسارت منطقه، وسعت مناطق عملیاتی، لایه‌های جغرافیایی و نقاط خطرپذیر، اطلاعات اقلام انبارها و تجهیزات و ناوگان ترابری، تجهیزات و امکانات ارتباطات رادیویی و مخابراتی و نیروهای عملیاتی و منابع در اختیار مدیران ستادی قرار می‌گیرد تا با تجزیه و تحلیل تمام اطلاعات بتوانند تصمیم و برنامه‌ریزی مناسبی به مدیران میدانی ارایه دهند. بدین‌ترتیب در کوتاه‌ترین زمان ممکن بهترین خدمات به حادثه‌دیدگان ارایه خواهد شد.

مدیران محلی، ارزیابان دیگر
بنا به گفته مدیر مرکز هماهنگی و کنترل عملیات سازمان امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر، دومین قدم را در ارزیابی، مدیران محلی، دهیاران و مسئولان ادارات شهرستانی برمی‌دارند. درخشان در این‌باره می‌گوید: «فهرست کاملی از مدیران در اختیار مراکز کنترل عملیات  قرار گرفته است. شناسایی و ارزیابی نقاط ضعف، قوت، تهدیدها و فرصت‌ها با توجه به شرایط خاص جغرافیایی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی منطقه و برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌هایی با هدف کاهش سطح آسیب‌پذیری ازجمله مواردی است که در این بخش بررسی و اعمال می‌شود.» درخشان سومین مرحله را در ارزیابی سریع، ارزیابی اولین تیم امدادی از حادثه عنوان می‌کند: «اولین تیم امدادی که در منطقه و میدان عملیات حاضر می‌شود، اولین ارزیاب میدانی حادثه نیز محسوب می‌شود. این تیم باید ارزیابی اولیه سریع از وضعیت، منابع، نیازهای ارزیابی‌شده فوریتی و مرحله بحرانی سانحه را ارایه دهد تا نوع پاسخ‌های مورد نیاز امدادی فوریتی شناسایی و اجرا شود.»

تصمیم‌گیری مبتنی بر ارزیابی است
اتخاذ تصمیم در میدان عملیات تحت‌تأثیر داده‌های ارزیابی و اطلاعات قرار دارد؛ مسأله‌ای که فدراسیون بین‌المللی صلیب‌سرخ و هلال‌احمر نیز بر آن تأکید می‌کنند. طبق سیاست‌های تعریف‌شده این فدراسیون، تیم ارزیاب باید به پرسش‌های متعددی پاسخ دهد. بر چه چالش‌هایی باید غلبه کرد؟ آیا شهرها و بخش‌ها می‌‌توانند  تدارکات و پشتیبانی لازم را فراهم کنند؟ چه منابعی مورد نیاز است؟ آیا نیاز است اشخاص و نهادهای دیگری نیز وارد شوند؟ برای برنامه‌دار کردن امور چه اقتضائاتی مورد نیاز است؛ اینها ازجمله پرسش‌هایی است که در سیاست‌های این سازمان بین‌المللی تعریف شده است. حامد امامی، کارشناس حوزه امداد و نجات با اشاره به هدف از ارزیابی در گفت‌وگو با «شهروند» می‌گوید: «ارزیابی در حوزه وسیع حوادث و سوانح با اهداف گوناگونی انجام می‌شود، اما وجه مشترک همه ارزیابی‌ها آن است که از آنها به‌عنوان مبنایی برای تصمیم‌گیری و اجرا استفاده می‌شود.» بنا به گفته این امدادگر، فرآیند ارزیابی در سانحه با اهداف  نجات جان افراد متأثر از حادثه، تعیین و مشخص کردن نیازهای حیاتی، اولویت‌بندی، تأمین داده‌های مورد نیاز برای طراحی برنامه عملیات و برآورد میزان خسارات انجام می‌شود. او در توضیح این مسأله می‌گوید: «تیم ارزیاب به دنبال جمع‌آوری و سازماندهی اطلاعات درباره وضع ایجاد شده است.» بنا به گفته این کارشناس حوزه امداد و نجات، تیم‌ ارزیاب نیاز به جمع‌آوری دو شکل از اطلاعات دارد: با بروز سانحه چه اتفاقی افتاده و چه نیاز‌هایی ایجاد شده است.
 امامی تهیه گزارش و ارایه آن به مرکز و پیشنهادهای ارزیاب یا ارزیابان را از مهم‌ترین بخش‌های ارزیابی عنوان می‌کند و می‌افزاید: «در ارزیابی ضرورت دارد آثار، نیازها و منابع پاسخگویی به سانحه مطرح شود.» او با اشاره به اقسام مختلف ارزیابی می‌افزاید: «سه نوع ارزیابی شامل سریع، تکمیلی و مستمر وجود دارد. ارزیابی مستمر را اولین تیم امدادی حاضر در میدان عملیات انجام می‌دهد. این ارزیابی باید در 15 دقیقه، از وضع موجود اطلاعاتی به دست آورد.» مکان حادثه دقیقا کجاست؟ ابعاد جغرافیایی حادثه به چه میزان است؟ میزان خسارات مالی، جانی و وضع دسترسی به منطقه چگونه است؟ اینها ازجمله پرسش‌هایی است که در این ارزیابی باید به آن پاسخ داد.
موضوع دیگری که امامی به آن اشاره دارد، ویژگی‌های فرد ارزیاب است. از نظر این کارشناس امداد و نجات، نگاه تحلیلگر مهم‌ترین ویژگی ارزیاب است. او در تکمیل این موضوع می‌گوید: «ارزیاب باید امداد و نجات را بشناسد، سابقه و تجربه عملیاتی مشخص داشته باشد و دوره‌های ارزیابی را نیز آموخته باشد.» امامی معتقد است با توجه به اینکه ارزیابی اولیه را تیم‌های امدادی انجام می‌دهند، سازمان امداد و نجات  باید در زمینه آموزش‌های اصول ارزیابی برنامه‌ریزی‌های منسجمی دنبال کند. او در این بخش از صحبت‌های خود می‌گوید: «فعالیت‌های بسیار خوبی در این زمینه انجام شده است، اما این موضوع نیازمند توجه بیشتری است. در حوزه مدیریت بحران و ارزیابی سوانح نیازمند آموزش به گروه مرجع همچون مسئولان شهرستانی، دهیاران و فرمانداران هستیم. ارزیابان آنالیزگران فاجعه هستند؛ آنها می‌توانند به ما بگویند چگونه فاجعه را مدیریت کنیم.»

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: